به‌روز شده در: ۲۳ تير ۱۳۹۹ - ۱۴:۱۹
logo
کد خبر: ۳۱۴۱۷
تاریخ انتشار: ۱۹ خرداد ۱۳۹۹ - ۱۰:۴۵
نگاهی به مفاهیم تعصب ، غیرت دینی و غیر دینی
جالب اینجاست که وقتی تاریخ انبیاء و ملل پیشین را بررسی می‌نماییم مشاهده می کنیم که تعصب و لجاجت، دو عامل اصلی انحرافات و مخالف ها با پیامبران الهی بوده اند.

ریشه واژه تعصب از "عصب" به معنی رگها و پیهایی است که موجب ارتباط مفاصل میشوند. لذا هر ارتباط و پیوستگی را تعصب و عصبیت هم مینامند.

مفهومی که امروزه در عرف رایج است گونه افراطی و تفریطی همین معناست. تعصب مذموم به معنای تحجر و ایستایی و جمود بر تفکرات گذشته و مقاومت در برابر فرهنگ متعالی و عقلانی است.

ابن منظور در مورد معنای لغوی عصبیّت می گوید: «عصبه، خویشاوندان پدری هستند و در پی آن شخص به دنبال طرفداری و دفاع از قوم و قبیله خود میباشد.» در حقیقت طرفداری کورکورانه بدون لحاظ حق و باطل عصبیت است. ثمره این معنا لجاجت است و میوه همراهی این دو تقلید کورکورانه است که سد راه پیشرفت و تکامل انسانهاست.

جالب اینجاست که وقتی تاریخ انبیاء و ملل پیشین را بررسی مینماییم مشاهده می کنیم که تعصب و لجاجت، دو عامل اصلی انحرافات و مخالف ها با پیامبران الهی بوده اند.

عامل اصلی بدبختی ابلیس

از نگاه امیرالمومنین

در قرآن کریم بارها به موضوع تعصب در بین اقوام مختلف اشاره میکند. از جمله در داستان حضرت نوح، قوم عاد، قوم نمرود، لجاجت فرعونیان، لجاجت یهود و نصاری و مشرکان عرب و ماجرای صلح حدیبیه.

در بین روایات نیز تعصب به معنای غالب و عام آن به شدت نکوهش شده تا آنجا که درباره پیامبر گرامی اسلام (ص) آمده است: «ایشان همه روز از شش چیز به خدا پناه میبرد: از شک و شرک و حمیت (تعصب جاهلی) و غضب و ظلم و حسد

پاسخ مشرکان نیز در برابر آیین یکتاپرستی این بود که ما بر عقاید پدرانمان پابرجا خواهیم ماند!

امیرمؤمنان در خطبه قاصعهکه اساس آن بر نفی تکبر و تعصب است عامل اصلی انحراف و بدبختی ابلیس را تعصب و تکبر برشمرد: «تکبر و تعصب به او دست داد، و بر آدم (ع) به خاطر خلقتخویش افتخار کرد و از جهت اصل و ریشه خود نسبتبه او تعصب ورزید، به همین دلیل این دشمن خدا پیشوای متعصبان، و سر سلسله مستکبران است، و کسی است که بنای تعصب را پی ریزی کرد

مشکلات آمریکا

ناشی از غیرت نژادی مذموم است

علمای اخلاق و بزرگان دین غیرت را اینگونه معنا کرده اند: «تلاش در نگهداری آنچه حفظش ضروری استاین صفت در قالب مطلوبش، از شجاعت، بزرگ منشی و قوت نفس انسان سرچشمه میگیرد. غیرت را به دو قسم تقسیم کرده اند:

۱- غیرت انسانی

تلاش انسان برای نگهداری و حفظ مال و دارایی هایش تا مبادا از سوی دیگران مورد آسیب واقع شود. این غیرت ممکن است به شکل مثبت باشد مانند غیرت ملی و وطن. و ممکن است به شکل منفی بروز پیدا کند مانند آنچه امروز در آمریکا شاهدیم یعنی غیرت نژادی. به این صورت که برخی انسان ها، نژاد خود را برتر دانسته و به اذیت و آزار اقوام و نژاد های دیگر می پردازند.

۲- غیرت دینی

غیرت دینی، به این معناست که انسان مسلمان نسبت به دین و ملزوماتش حسّاس باشد و نگذارد آسیبی به آنها برسد. جهاد، امر به معروف و نهی از منکر، سفارش به حقو صبر، تعلیم و تعلّم و... می تواند در راستای غیرت دینی قرار گیرد.

تفاوت تعصب و غیرت

تعصب غالبا در معنای مذموم یعنی وابستگی به امور غلط بهکار میرود. قرآن هم وقتی از عصبیت نام میبرد مقصودش حمیت جاهلی است. حمیت از ماده «حمی» به معنی حرارت است و سپس در معنی غضب و بعدا به معنی نخوت و تعصب آمیخته با غضب به کار رفته است.

امیرمؤمنان به هر دو قسمت خوب و بد عصبیت در خطبه قاصعه اشاره میفرماید: «شرارههای تعصب و کینههای جاهلیت را که در قلب شما پنهان شده است، خاموش سازید...»

و در جای دیگری میفرماید: «اگر قرار است تعصبی در کار باشد تعصب شما در راه حفظ صفات با ارزش همچون حفظ حقوق همسایگان، وفای به عهد، اطاعت از نیکیها، سرپیچی از تکبر، جود و بخشش و خودداری از ستم باشد

تعصب مثبت اگر به معنی پایداری و استواری بر حق باشد مفهومی نزدیک به غیرت است. لذا در قرآن میفرماید: «پس همان‏گونه كه فرمان يافته‏ اى، استقامت كن...» (هود، 112)

تعصب به معنای لغوی و منفی آن با غیرت بسیار متفاوت است. غیرت از لوازم عشق و از صفات خداوند (غیور) است. پس، هرکس نسبت به دین و لوازم آن و خدا و اهل بیت عشق بورزد نسبت به آنها غیرت و تعصب هم خواهد داشت. حتی این عشق و غیرت او را تا بذل جان در راه محبوب (شهادت) پیش میبرد.

هرچند بدخواهان و بددلان با خلط مفهوم لغوی و غالبی تعصب، استواری و استقامت و حفظ آرمان ها و ارزشهای دینی را مورد حمله قرار میدهند و نکوهش میکنند. نیازی به اشاره نیست که ماجراهای اخیر نیز به روشنی محصول تعصب مذموم و بدون عقلانیت بوده نه غیرت دینی و حفظ آرمانهای دینی.

 
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر: