به‌روز شده در: ۳۰ مرداد ۱۳۹۷ - ۱۳:۴۹
logo
تازه های سایت
کد خبر: ۲۷۵۸۸
تاریخ انتشار: ۳۱ ارديبهشت ۱۳۹۷ - ۱۰:۰۹
به مناسبت سالروز درگذشت دانشمند فقیه و قاضی بصیر سلّار دیلمی
یکی از شخصیت های بر جسته شیعه که از سوی سیّد مرتضی برای منصب قضا به مناطق حلب (از توابع سوریه) اعزام شد، سلاّر دیلمی بود. وی در این مناطق، زعامت دینی مردم را به عهده گرفت و به عنوان حاکم شرع اسلامی، به حل و فصل نزاع ها و اختلافات دینی ـ اجتماعی پرداخت
مختار حداد- فقیه فرزانه و عالم گرانقدر، ابویعلی حمزه بن عبدالعزیز، مشهور به (سلاّر دیلمی) از فقیهان و اندیشمندان نامدار و برجسته قرن پنجم قمری است که هر چند در دانش های رایج زمان خویش سرآمد و خبره بود، ولی مقام و منزلت او در فقه، تمام ابعاد و جوانب علمی اش را تحت شعاع قرار داده است و وی را می توان به عنوان فقیهی بزرگ در دنیای علم، معرفت و آگاهی معرفی کرد.

سلاّر دیلمی جهت تحصیل علوم دینی و کسب معارف الهی، از دیلمان بار سفر بسته، رهسپار عراق شد و با شوقی وصف ناپذیر، در محضر دو استاد عالی مقام که از فقهای بزرگ شیعه به شمار می آیند، زانوی شاگردی بر زمین زد. این دو عبارتند از: شیخ مفید
(م413 ق) یکی از برجسته ترین دانشمندان جهان تشیّع در قرن چهارم قمری و سیّد مرتضی علم الهدی (م 436 ق). سلاّر دیلمی بعد از عصر غیبت حضرت ولی عصر(عج)، یکی از مشایخ و از مهم ترین عالمان و پیشوایان امامیه بوده است.

طلوع سلاّر دیلمی، در اوج قدرت حاکمان آل بویه و غروب این فقیه بزرگ نیز مقارن با افول آل بویه بود. شاید هجرت سلاّر از بغداد و مرگش در خسرو شاه تبریز، بی ارتباط با جنگها و آشوب های بغداد علیه شیعیان نباشد.

سلاّر دیلمی در مسند قضاوت

بی شک، سیّد مرتضی را باید احیاگر علوم اسلامی در قرن چهارم دانست. آن بزرگوار از اوضاع سیاسی و اجتماعی عصری که مقارن با اوج قدرت دولت شیعی آل بویه بود، به خوبی بهره برداری نمود. سیّد مرتضی، شاگردان فقیه و دانشمندش را به اقصی نقاط کشور اسلامی، برای قضاوت گسیل می داشت. یکی از شخصیت های بر جسته شیعه که از سوی سیّد مرتضی برای منصب قضا به مناطق حلب (از توابع سوریه) اعزام شد، سلاّر دیلمی بود. وی در این مناطق، زعامت دینی مردم را به عهده گرفت و به عنوان حاکم شرع اسلامی، به حل و فصل نزاع ها و اختلافات دینی ـ اجتماعی پرداخت و به ارشاد و هدایت مردم، اقامه جماعت و رفع مشکلات و پاسخ گویی به مسائل دینی شیعیان نیز اشتغال داشت. از زمان مسافرت وی به حلب و مدت اقامت او در آنجا اطّلاع دقیقی در دست نیست، اما شواهد نشان می دهد که وی سالیان متمادی در آن دیار حضور داشته است، به گونه ای که برخی وی را از فقهای حلب به شمار آورده اند.

فتوای عجیب!

دانشمندان و زندگی نامه نویسان، هریک درباره مقام علمی سلاّر مطالبی نوشته اند. علامه حلی در خلاصه نوشته است: سلاّر بن عبدالعزیز دیلمی از فقهای مورد وثوق شیعه است که در فقه و ادبیات، سرآمد و ممتاز بود.

سلاّر در کتاب فقهی مراسم، درباره برگزاری نماز جمعه این گونه نوشته است: «صلاة الجمعه فرض مع حضور امام الاصل او من یقوم مقامه و اجتماع خمسه نفر فصاعدا احدهم الامام» خواندن نماز جمعه در زمان حضور امام معصوم یا کسی که از طرف او منصوب می شود (نایب خاص)، واجب است و حداقل نفرات برای برگزاری و انعقاد نماز جمعه با امام یا نایبش، پنج نفر است» سلاّر مانند برخی فقهای شیعی، نماز جمعه و نیز نماز عیدین (فطر و قربان) را در زمان غیبت امام زمان (عج) جایز نمی داند، زیرا آن را از مختصات امام معصوم می داند و در حقیقت به حرمت نماز جمعه و نماز عیدین در زمان غیبت امام فتوی داده است.

بیان یک قاعده فقهی

در علوم فقه و اصول قاعده ای وجود دارد تحت عنوان "تزاحم". تزاحم عبارت است از عدم امکان جمع بین دو حکم در مقام امتثال از باب اتفاق. عدم امکان جمع یا به جهت عدم توانایى مکلف به جمع بین آن دو در مقام عمل است، چنانکه غالب موارد تزاحم چنین است و یا به جهت قیام دلیل خارجی بر عدم اراده جمع بین آن دو. فهم این قاعده با ذکر مثالی ساده میسر خواهد شد. برای مثال، در جایی که دو نفر در حال غرق شدن هستند، شخص حاضر در محل، به نجات هر دو مکلف است، اما اگر قدرت نجات هر دو را با هم نداشته باشد، در این جا میان دو حکم وجوب نجات غریق، تزاحم به وجود میآید. یا اگر کسی در باغ دیگران در حال غرق شدن است. از یک طرف ورود به آن باغ که ملک مردم است بدون اجازه حرام است و از دیگر سو نجات جان غریق واجب. یعنی بین دو حکم حرمت و وجوب مزاحمت و تزاحم بوجود می آید. در این موارد فقها حکم به عمل کردن به کار مهمتر داده اند. یعنی ممکن است هر دو کار مهم باشند ولی باید دید کدام یک با در نظر گرفتن شرایط زمانی و مکانی و غیره از دیگری مهمتر است.

یکی از دلایل اصلی فقهایی که حکم به تحریم لعن علنی و ایجاد اختلاف بین شیعه و سنی کرده اند همین قاعده تزاحم است. بدین صورت که با وجود روایات در باب اهمیت لعن دشمنان اهل بیت و غاصبین حقوق آنها، لکن در دوران کنونی و به دلیل حساسیت های جهانی، دامن زدن به اختلافات و لطمه زدن به وحدت شیعیان و اهل سنت را جایزنمی دانند و اهمیت این مسئله را در زمان حاضر از لعن بالاتر برشمرده و با تمسک به قاعده فوق چنین فتوایی را صادر می کنند. این نکته فقهی را بیان کردیم تا بتوانیم به راز تحریم نماز جمعه توسط سلار پی ببریم.

چرا سلّار نماز جمعه را تحریم کرد؟

این فقیه والا مقام را جزء اوّلین عالمان شیعی می دانند که به تحریم نماز جمعه فتوی داده است. این فقیه هوشمند و زیرک، با درک موقعیّت اجتماعی و سیاسی زمان خویش که زعامت دینی شیعیان را بعد از شیخ طوسی به عهده داشت، اقدام به صدور شجاعانه فتوای تحریم نماز جمعه نموده است، زیرا سلاّر زمانی زعامت و رهبری مردم را به عهده گرفت که حکومت آل بویه که دولتمردانی شیعی بودند به سلجوقیان که سنی مذهب بودند، انتقال یافته بود و فتنه و آشوب و جنگهای خونین مذهبی علیه شیعیان آرامش بغداد را به مخاطره انداخت و باعث فروپاشی حوزه علمیه بغداد شد و فقیهان و عالمان دین، دست به اقدامات اساسی زدند و حتی ناگزیز به هجرت از بغداد شدند. روشن است که برگزازی نماز جمعه و خواندن خطبه در آن فضای سیاسی حاکم بر جامعه، چیزی جز فریب، خدعه، مدح و ستایش حاکمان جور نبود و اصولا حاکمان جور انتظار دارند که از محافل عبادی - سیاسی نماز جمعه به نفع خویش بهره برداری کنند و در راه رسیدن به این مقصود، از شیوه های مختلف زر، زور، نیرنگ و استخدام عالمان درباری و فریب خورده استفاده می کنند. تحریم نماز جمعه از سوی زعیم بزرگ شیعیان در حقیقت اعلان برائت از حاکمان جور و تنفر از اقدامات ظالمانه و ستم گرانه آنهاست. این اقدام سلاّر، حکایت گر تفکّر عدم جدایی دین از سیاست است که از سوی فقهای بزرگوار شیعه در تمام اعصار در عمل به اثبات رسیده است.

به هر حال پذیرش منصب قضاوت در دوره ای و تحریم نماز جمعه و عیدین در دوره ای دیگر، نشان می دهد که وی فقیهی سیاستمدار و ژرف اندیش در عصر خویش به شمار می آمده است. بنا به قول مشهور، رحلت سلاّر دیلمی در ششم رمضان سال 463 قمری در قریه خسروشاه تبریز اتّفاق افتاد و قبر شریف این رادمرد شیعی، در همان مکان است.

 
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر: