به‌روز شده در: ۲۹ آبان ۱۳۹۸ - ۱۴:۳۹
logo
تازه های سایت
کد خبر: ۲۵۶۰۵
تاریخ انتشار: ۱۳ شهريور ۱۳۹۶ - ۰۹:۴۹
در گفتگو با حجت الاسلام صادق محمدی استاد حوزه علمیه قم مطرح شد:
اگر انسان دقت کند همین عبارت کوتاه تمامی عمده فروش ها، بازرگانان، تجار، خرده فروش ها، صادرکنندگان، واردکنندگان، صنعتگران و مانند آن را شامل می شود. حضرت علی (ع) در این نامه بسیار با ارزش که می توان آن را به عنوان آیین نامه اقتصاد مقاومتی معرفی کرد هم مبانی اقتصاد مقاومتی و هم قلمرو آن را بیان می کنند.
در آستانه عید سعید غدیر خم بر آن شدیم تا از دریای بی کران کلام گهربار مولای متقیان و امام عارفان حضرت علی (ع) به قدر قطراتی بهره مند گردیم. با توجه به اهمیت مباحث اقتصادی در جامعه امروز ما و مسئله اقتصاد مقاومتی که رهبر معظم انقلاب بارها روی آن تاکید داشته و دارند در این مجال به موضوع معیشت و اقتصاد در نگاه علوی می پردازیم. به همین منظور به سراغ حجت الاسلام و المسلمین صادق محمدی استاد عالی و رئیس انجمن اصول فقه حوزه علمیه قم رفتیم.

به نظر می رسد در بین مردم تعریف درست و دقیق از اقتصاد مقاومتی شکل نگرفته است. سوال ما این است که با توجه به فرمایشات مولای متقیان آیا می توان اقتصاد مقاومتی معادل ریاضت معیشتی دانست یا خیر؟

به نظر حضرت امیرالمومنین (ع) با توجه به گفتار ایشان در نهج البلاغه اقتصاد مقاومتی به هیچ عنوان مساوی با ریاضت معیشتی نیست بلکه اقتصاد مقاومتی عاملی است که می تواند در جهت رفاه معیشتی و آرامش و امنیت روحی روانی جامعه و سودآوری در جامعه بیانجامد و در نهایت موجب شود تا دین باوری مردم ارتقا پیدا کند. نامه 53 امام در نهج البلاغه که خطاب به مالک اشتر است در این رابطه بسیار گویا و دقیق است. من این نامه را سفارش های عملیاتی حضرت برای اقتصاد مقاومتی می دانم.

امام در این نامه بعد از اینکه مالک و همراهان ایشان را سفارش به نیکی در حق بازرگانان و صنعتگران می کنند می فرمایند در حقیقت اینها بدنه اقتصادی جامعه هستند. حضرت در این بیان گهربار اقتصادگران جامعه را بر سه دسته تقسیم می کنند: «اَلْمُقِیمِ مِنْهُمْ وَ اَلْمُضْطَرِبِ بِمَالِهِ وَ اَلْمُتَرَفِّقِ بِبَدَنِهِ.»

"المقیم" یعنی کسانی که در یک جای بخصوص اقامت و کار اقتصادی دارند. به عنوان مثال افرادی را که در جای معینی مانند مغازه و کارگاه و کارخانه فعالیت اقتصادی دارند می توان به عنوان مصداق معرفی کرد. پس گروه اول "المقیم منهم" یا به تعبیر دیگر سرمایه داران داخلی که فعالیت های اقتصادی گوناگونی در داخل کشور دارند.

گروه دوم "اَلْمُضْطَرِبِ بِمَالِهِ" از سرمایه داران بین المللی به عنوان مصداق این گروه می توان نام برد. کسانی که به کشورهای مختلف سفر می کنند و برای ارتقای اقتصاد جامعه تلاش دارند. بین سرمایه داران داخلی و خارجی ارتباط ایجاد می کنند و سرمایه خارجی را به کشور می آورند و همچنین برای ارتقای اقتصاد کشور سرمایه های داخلی را در خارج از کشور سرمایه گذاری می کنند.

و سومین دسته "اَلْمُتَرَفِّقِ بِبَدَنِهِ" یعنی کسانی که زحمتکش هستند و با دسترنج خود اقتصاد جامعه را ارتقا می بخشند. که به عنوان مثال صنعتگران جامعه را می توان مصداق این گروه قرار داد. اگر انسان دقت کند همین عبارت کوتاه تمامی عمده فروش ها، بازرگانان، تجار، خرده فروش ها، صادرکنندگان، واردکنندگان، صنعتگران و مانند آن را شامل می شود. حضرت علی (ع) در این نامه بسیار با ارزش که می توان آن را به عنوان آیین نامه اقتصاد مقاومتی معرفی کرد هم مبانی اقتصاد مقاومتی و هم قلمرو آن را بیان می کنند.

حضرت تعبیر زیبایی دارند و به مالک سفارش می کنند که مراعات حال این صنعتگران و بارزگانان و فعالان اقتصادی را بکن و توجه ویژه به آنها داشته باش.

علت این سفارش حضرت به توجه ویژه به فعالان اقتصادی چیست؟

اتفاقا خود حضرت دلیلش را هم بیان
می کنند. می فرمایند: «فَإِنَّهُمْ مَوَادُّ اَلْمَنَافِعِ وَ أَسْبَابُ اَلْمَرَافِقِ وَ جُلاَّبُهَا مِنَ اَلْمَبَاعِدِ وَ اَلْمَطَارِحِ فِی بَرِّكَ وَ بَحْرِكَ وَ سَهْلِكَ وَ جَبَلِكَ.»

اولا این گروه مایه آرامش و امنیت جامعه اند. ثانیا مایه منفعت آوری برای جامعه و ثالثا مایه سودآوری برای مردم هستند. بنابراین باید به اینها برای رشد اقتصاد جامعه توجه ویژه شود.اما نکته دیگری در ادامه این فرمایش هست که به نظر بنده عمده مخاطب آن فعالان سیاسی جامعه هستند که حضرت می فرمایند: «فَإِنَّهُمْ سِلْمٌ لاَ تُخَافُ بَائِقَتُهُ وَ صُلْحٌ لاَ تُخْشَى غَائِلَتُهُ»

حضرت در این عبارت با محتوا به حاکمان و سیاستمداران می فرماید که این فعالان اقتصادی و تجار آرام و اهل تعامل و تسالم هستند و اهل فتنه و آشوبگری نیستند. شاید بتوان به ظن قوی و دلالت التزامی مفهوم این کلام حضرت را چنین بیان کرد که سیاستمداران جامعه نباید از این گروه خوف داشته باشند و مانع فعالیتشان بشوند. بلکه اینها را برای اصلاح امور باید کمک کنند زیرا اینها آرام و اهل تعاملند و تسالمند و فتنه گر نیستند.

در این عبارت حضرت یکی از رموز اقتصاد مقاومتی که در فرمایشات مقام معظم رهبری هم بیان می شود این است که با فعالان اقتصادی باید با توجه ویژه رفتار شود و موانع را برطرف کنند.

همین جا پرانتزی باز کنم بسیاری از فعالان اقتصادی ما در کشورهای مختلف جهان زندگی می کنند که اگر دولت اسلامی بتواند از آنها در پیشرفت جامعه ایرانی کمک بگیرد و آنها را در جهت ارتقای اقتصاد مملکت حرکت و خط بدهد و با مسائل سیاسی با آنها برخورد نکند این فعالان اقتصادی می توانند به کمک اقتصاد مقاومتی ما بیایند و آن را بارور و عملیاتی کنند. البته این تجربه بنده در سفرهای خارج از کشور بوده که خیلی از هموطنان ما در خارج از کشور آرزو دارند راهی مناسبی باز بشود تا بتوانند برای سرمایه گذاری و شکوفایی اقتصاد کشور کمک کنند. اینجا نقش دیپلمات ها و فعالان سیاسی است که باید در این جهت تلاش ویژه داشته باشند.

می توانیم از این کلام حضرت به اهمیت معیشت در نظر اسلام هم پی ببریم و بهبود معیشت را یکی از اهداف دین بدانیم؟

امام سجاد (ع) می فرمایند: «اللهم انی اسالک خیر المعیشه، معیشه اقوی بها علی طاعتک، و ابلغ بها جمیع حاجاتی...من غیر ان تترفنی فیها فاطغی، او تقترها علی فاشقی» خدایا! از تو خواستار نیکوترین معیشتم؛ معیشتی که با آن توانایی بر طاعت تو پیدا کنم و با آن به همه نیازمندیهایم برسم... بی آنکه سبب (رفاه زدگی) من شود و سر به طغیان بردارم، یا آن اندازه آن را اندک بدهی که گرفتار بدبختی شوم.

معیشت مردم، رفاه مردم یکی از اهداف مهم دین اسلام است. اگر رفاه باشد، رفاه نسبی، اگر معیشت مردم در رفاه نسبی باشد و مردم مشکلات اقتصادی حادّی نداشته باشند
دین داری و پذیرش نسبت به دین بهتر و عمیق تر خواهد شد. بنابراین باز تاکید می کنم هرگز اقتصاد مقاومتی در جهت ریاضت معیشتی نیست. مراد از اقتصاد مقاومتی مدیریت صحیح استعدادها در جهت رفاه و امنیت روحی و روانی مردم و سودآوری و منافع مردم است.

لذا حضرت امیر (ع) در بخشی دیگر از همین نامه 53 می فرمایند: «لاَ قِوَامَ لَهُمْ جَمِیعا إِلا بِالتُّجَّارِ وَ ذَوِی الصِّنَاعَاتِ» یعنی برای رعیت و مردم هیچ قوامی وجود ندارد مگر به سبب همین تجار و صاحبان صنعت. اگر امور تجار و صاحبان صنعت و فعالان اقتصادی اصلاح شود این به اصلاح جامعه می انجامد. حضرت
می فرمایند: « وَ تَفَقَّدْ أَمْرَ اَلْخَرَاجِ بِمَا یُصْلِحُ أَهْلَهُ فَإِنَّ فِی صَلاَحِهِ وَ صَلاَحِهِمْ صَلاَحاً لِمَنْ سِوَاهُمْ وَ لاَ صَلاَحَ لِمَنْ سِوَاهُمْ إِلاَّ بِهِمْ لِأَنَّ اَلنَّاسَ كُلَّهُمْ عِیَالٌ عَلَى اَلْخَرَاجِ وَ أَهْلِهِ.»

به مالک سفارش می فرمایند که امر کسانی را که خراج و مالیات می دهند اصلاح کن که اصلاح امور مالیات دهندگان به اصلاح جامعه بر می گردد. بنابراین باید فرهنگ مالیات دادن را به نحو احسن ایجاد کنیم. البته حضرت در همین نامه دارد که کاری نکنید مالیات دهندگان در فشار مضاعف باشند زیرا فشار مضاعف بر مالیات دهندگان موجب فشار مضاعف بر خود جامعه است.

در نتیجه اگر بخواهیم یک اقتصاد مقاومتی خوبی داشته باشیم و فرمایش رهبر معظم انقلاب اجرا بشود باید نسبت به صنعتگران و تجار و کارآفرینان، نسبت به تجار بین المللی و نسبت به مالیات دهندگان قوانینی وضع شود که در عین آنکه امور اصلاح شود آنها هم بتوانند فعالیت اقتصادی خودشان را رشد بدهند نه اینکه تنزل پیدا کنند. یعنی قوانین نباید دست و پا گیر باشد و موجب عقب گرد فعالیت های اقتصادی شود.

بنابراین از این فرمایش حضرت متوجه این قضیه می شویم که معیشت و رفاه و حتی امنیت و آرامش مردم رابطه مستقیم با فعالیت های فعالان اقتصادی دارد. باید قوانین و دستورالعمل ها و مسائل اجرایی به گونه ای باشد که هر روز شاهد نشاط فعالان اقتصادی جامعه باشیم که اگر آنها فعالیت با نشاطی داشته باشند این منجر می شود به امنیت و آرامش و نشاط جامعه.

مقصود حضرت از این اصلاح امور چیست؟ آیا می توان یکی از مصادیقش را مبارزه با مفاسد دانست؟

اقتصاد مقاومتی بدون مبارزه با مفاسد اقتصادی اصلا امکان ندارد. اگر با مفاسد اقتصادی مبارزه جدی نشود هرگز نمی توانیم اقتصاد مقاومتی ای داشته باشیم که منجر به پیشرفت جامعه شود. حضرت باز در خطبه 216 می فرمایند: «فَلَیْسَتْ تَصْلُحُ اَلرَّعِیَّهُ إِلاَّ بِصَلاَحِ اَلْوُلاَهِ» مردم جامعه امورشان اصلاح نمی شود مگر به اصلاح شدن مسئولان جامعه. بنابراین اگر بخواهیم یک اقتصاد شکوفا داشته باشیم در همه زمینه های جامعه باید این مبارزه با مفاسد اقتصادی به صورت جدی ادامه پیدا کند.

این نکته را هم نباید از نظر دور داشت که معیشت سالم از اقتصاد سالم بوجود خواهد آمد. لذا بحث مبارزه با مفاسد موضوع بسیار مهمی است. از طرفی یکی از اموری که در بیان حضرت هم به آن اشاره می شود چگونگی رفتار اخلاقی و نظارت زمامداران نسبت به اطرافیان خود است. اگر حاکم و مسئولی نظارت کامل و دقیق به اطرافیان خود داشته باشد باز
نمی توان از اقتصاد مقاومتی توقع بهره وری مناسب داشت.

امیرالمومنین (ع) در همین نامه مبارک خودشان می فرمایند: « ثُمَّ إِنَّ لِلْوَالِي خَاصَّةً وَ بِطَانَةً» یعنی برای هر حاکم و مسئولی اطرافیان و محرم اسراری وجود دارد که: "فِيهِمُ اسْتِئْثَارٌ" یعنی بدانید که برخی اطرافیان بالاخره
زیاده خواهی دارند. "وَتَطَاوُلٌ" در بین این اطرافیان افرادی هستند که می خواهند به اموال مردم دست اندازی کنند. "وَ قِلَّةُ إِنْصَاف فِي مُعَامَلَة" و همچنین کسانی هستند که
بی انصافی می کنند. بنابراین اگر بخواهیم با شعار اقتصاد مقاومتی یک معیشت سالمی برای مردم بیاوریم راهی نداریم چز مبارزه جدی با مفاسد و نظارت کامل حاکمان و مسئولین به اطرافیان و منصوبان و نزدیکان به حکومت.

 
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر: