به‌روز شده در: ۰۵ مرداد ۱۳۹۶ - ۱۴:۱۸
logo
تازه های سایت
کد خبر: ۲۴۹۴۰
تاریخ انتشار: ۲۹ خرداد ۱۳۹۶ - ۱۲:۰۲
اهمیت تربیت جهادی از نگاه قرآن و حدیث
وجود نیروهایی باتربیت جهادی درون یک جامعه آن جامعه را مقاوم، صبور، سخت‌کوش و آماده در برابر حیله دشمنان قرار می‌دهد. چنین جوامعی هیچ‌گاه ذلت سلطه اجانب را تاب نمی‌آورند و تنها امید و توکلشان به خداست.
حجتالاسلام علی تبریزی- یکی از بزرگترین موهبات برای یک حکومت داشتن نیروهای باانگیزه جهادی و پرتلاش است که از دشمن و مشکلات پیش رو نمیهراسند. لکن داشتن چنین افرادی جز باتربیت صحیح حاصل نخواهد شد. این مسئله تا بدان جا از اهمیت برخوردار است که محصول آرمانی تربیت از نگاه قرآن، انسان مؤمن مجاهد است. چنین مجاهدانی هم آثار مثبت بسیاری بر اجتماع خواهند گذاشت و هم در بُعد فردی دارای توانمندیهای فراوانی خواهند بود. برای این منظور ابتدا باید مفهوم جهاد را شناخت و سپس به تبیین گستره تربیت جهادی پرداخت.

واژه جهاد از آن دست واژگانی است که علیرغم معنای جامعش اغلب در زمان جنگ و نبرد به کار میرود و کمتر به گستره مفهوم آن برای دوران صلح و آرامش توجه میشود. همین بیتوجهی در مقام عمل نیز خود را نشان میدهد و روحیه جهادی در دوران صلح بهتدریج رو به افول میگذارد. حاصل آن نیز از بین رفتن آثار تربیت جهادی ازجمله کمتوقعی، استقامت، بردباری و گذشت است. فقدان روحیه جهادی با خود کمطاقتی، راحتطلبی، سستی و تنبلی، تجملگرایی و وادادگی به دنبال دارد.

اما چه شاخصههایی باید در یک فرد تقویت شوند تا بتوان او را در زمره تربیتشدگان جهادی و مجاهدین فی سبیل الله قرارداد؟ سه ویژگی اصلی در این افراد وجود دارد: سختکوشی و تلاش، جلب رضای الهی، مقابله و ایستادگی در برابر دشمنان خدا. خدا در قرآن وعده داده که اگر کسی مقدمات تربیت جهادی را فرابگیرد و در این مسیر حرکت کند خداوند متعال ادامه تربیت او را بر عهده بگیرد:

«والذین جاهَدوا فِینا لَنَهدیَنَّهُم سُبُلَنا» (عنکبوت، 69)

انقلاب اسلامی ایران نیز باروحیه جهادی مردم به پیروزی رسید و سپس با همین روحیه در دفاع مقدس در برابر تسلیحات پیشرفته و توان چندین کشور جهان که همگی به پشتیبانی رژیم بعث آمده بودند ایستادگی جانانهای نمود. لذا امام راحل این دوران را فتح الفتوح انقلاب برشمردند؛ اما با فاصله گرفتن از آن دوران و ایجاد ثبات و امنیت پایدار در کشور بهتدریج در سالیان گذشته شاهد افول انگیزههای جهادی و نیروهای مجاهد با استقامت بودهایم. مسئلهای که در پی آن رواج تنبلی و سستی و نازپروردگی و کمطاقتی در برابر مشکلات و سختیها را در جامعه به دنبال داشته است.

گستره وسیع جهاد، از نبردهای نظامی تا همسرداری

امام علی (ع) میفرماید: «الحجُّ جهادُ کل ضعیف و لکلّ شیء زکات و زکاة البدن الصیام و جهاد الد المرأة حسن التَّبَعُّل» (نهجالبلاغه، حکمت 136) این روایت نشان میدهد گستره جهاد بسیار وسیعتر از نبردهای نظامی است و هر تلاشی را درراه خدا اعم از حج و همسرداری اگر با نیت رضای خدا انجام گیرند شامل میشود.

ازنظر موضوع جهاد بر دو قسم جهاد اکبر و اصغر است. جهاد اکبر موضوعش مبارزه با دشمن بیرونی و جهاد اصغر مبارزه با دشمن درونی یا نفس اماره است. اینکه چرا جهاد با دشمن درونی بزرگتر و مهمتر است به این دلیل است که اگر کسی در میدان نبرد درونی نتواند بر نفس خود مهار بزند هرگز در میدان نبرد بیرونی توفیقی نخواهد داشت. لذا پیغمبر اکرم (ص) فرمودند: برترین جهاد مخصوص کسی است که با نفس خود مجاهدت میکند. (معانی الاخبار، ص 160) اگر ابزارهای جهاد را مدنظر قرار دهیم جهاد به سه بخش است: جهاد با دست، با زبان، با قلب. جهاد با دست شامل اقدامات عملی و مبارزاتی در برابر دشمن است. جهاد با زبان همان امربهمعروف و نهی از منکر است و جهاد با قلب بیزاری و کراهت از هر چیزی است که مورد غضب خداست.

امام علی (ع) در وصیتنامه خود مینویسد: «از خدا بترسید در جهاد با اموالتان و جانهایتان و زبانهایتان.» (نهجالبلاغه، نامه 53)

فلسفه و اهمیت جهاد

در مکتب اسلام به مسئله جهاد توجه ویژهای شده است. برای نمونه بخش اعظم سوره توبه به مذمت کاهلین در امر جهاد میپردازد. خداوند تفاوت فراوانی بین مجاهدان و آنان که دست روی دست گذاشته و انشسته اند قائل است و جهادی بودن را ملاک برتری میداند اجر عظیم را مختص جهادگران برمیشمرد: مؤمنانى كه بدون عذر و ضرر (مثل بيمارى و معلولیت) از جهاد بازنشسته‏اند، با مجاهدانى كه با اموال و جانهای خويش درراه خدا جهاد مى‏كنند، يكسان نيستند. خداوند، جهادگران با اموال و جانشان را بر وانشستگان (از جنگ) به درجه‏اى برترى داده است. خداوند همه مؤمنان را وعده (پاداش) نيك‏تر داده است، ولى خداوند مجاهدان را بر وانشستگان، با پاداش بزرگى برترى داده است. (نساء، 95)

مسئله جهاد بهقدری حائز اهمیت است که رسول اکرم (ص) فرمودند: «هرکس بمیرد درحالیکه جهاد نکرده و حتی در پیش خود نیز آرزوی جهاد نکرده باشد بر شعبهای از نفاق مرده است.» (میزان الحکمه،
ح 2669)

همچنین ترک جهاد پیامدهای ناگواری در پی خواهد داشت. امیرالمؤمنین (ع) نیز در خطبه 27 نهجالبلاغه هفت پیامد برای ترک جهاد بیان میکنند: خوار شدن، غرق شدن در بلایا، با پستی رام دشمن شدن، نادانی قلب، عدم توانایی حفظ خویشتن، گرفتار رنج و کمبود شدن و محرومیت از انصاف.

کیمیای نجاتبخش کشور از وابستگی

اگر تربیت جهادی را برای یک کشور و جامعه کیمیای نجاتبخش از وابستگی بدانیم سخنی بهگزاف نگفتهایم. وجود نیروهای تربیتشده با تفکر جهادی در یک جامعه موجب تقویت ایستادگی، استقامت، پرتلاشی، باروحیه بودن، عزتمندی و احساس قدرت در آن جامعه خواهد بود. جامعه ما در دوران دفاع مقدس با چنین تفکری پیروز شد و به فتح الفتوح رسید و امروز نیز اگر خواهان مقابله و ایستادگی در برابر دشمنان و عزتمندی هستیم تنها باتربیت نیروهای جهادی میسر است. هرچند نمیتوان مرز مشخصی بین پیامدهای فردی و اجتماعی این تربیت متصور شد لکن ما در دو بخش به این آثار اشاره مینماییم.

آثار و پیامدهای فردی

مهمترین پیامد فردی تربیت جهادی ایجاد روحیه جهادی در انسان است که خود منشأ بسیاری از خصلتهای نیک همچون استقامت، شهادتطلبی، شجاعت، پرکاری، قناعت و غیره خواهد بود.

1- استقامت در شرایط سخت

در تربیت جهادی مؤمنانی رشد مییابند که در سختیها مقاوماند و درراه رسیدن به هدف از هیچ مانعی نمیهراسند.

همانا كسانى كه گفتند: پروردگار ما خداست، پس (بر اين عقيده) مقاومت نمودند، فرشتگان بر آنان نازل مى‏شوند (و مى‏گويند): نترسيد و غمگين مباشيد و بشارت بادبر شما بهشتى كه پیدرپی وعده داده مى‏شديد. (فصلت، 30)

مولای متقیان در ضمن تمثیلی زیبا به تأثیر تحمل سختی در ساختهشدن انسان اشاره مینمایند: «آگاه باشید درختان بیابانی چوبشان محکمتر است؛ اما درختان سرسبز که همواره در کنار آب قرار دارند پوستشان نازکتر (و کمدوام تر است)؛ درختانی که در بیابان روئیده جز با آب باران سیراب نمیگردند، آتش شان شعلهورتر و پردوامتر است.» (نهجالبلاغه، نامه 45)

2- نهراسیدن از مرگ و شهادتطلبی

در تربیت جهادی شهادت، اوج آمال و نهایت کمال محسوب میشود. لذا مولای متقیان در وصف شهدا میفرماید که خوشا به حال مجاهدین و کشتهشدگان در مسیر بندگی و طاعت او. به همین سبب است که آن حضرت کشته شدن با ضربات شمشیر را از مرگ در بستر آسانتر میدانستند. (نهجالبلاغه، خطبه 123)

3- خو باوری و شهادت اقدام

کسی که بداند خداوند چه قدرتی در وجود او قرارداده نه از کسی میترسد و نه دست نیاز جلوی دیگران دراز میکند و نه در مواجهه با مشکلات پا پس میکشد. در تربیت جهادی شعار خواستن توانستن است هم به فرد و هم به جامعه القا میشود. لذا مجاهدان راه خدا همواره اهل توکل و اعتماد به خدایند و هرگز در برابر دشمن احساس ضعف نمیکنند. مولای متقیان در فتنه جمل فرمود: «تا بودهام کسی نتوانسته مرا از جنگ بترساند و از شمشیر بهراساند. من به نصرتی که پروردگارم وعدهام داده اعتماد دارم.» (نهجالبلاغه، خطبه 174)

4- پرکاری و کمتوقعی

انسانهایی که تحت تربیت جهادی رشد یابند اولاً سختکوش و پرکارند و ثانیاً کمهزینه و کمتوقعاند. نقطه مقابل آنچه در بسیاری از جوامع مشاهده میشود که مردم کمکار، تنبل، پرخرج و مصرفگرا و تجملگرا هستند. مولای متقیان وقتی به عیادت صعصعة بن صوحان رفتند فرمودند:

«تو تا آنجا که میدانم یاریدهندهای نیکو کمهزینهای.» (تاریخ مدینه دمشق، ج 24، ص 88)

آثار و پیامدهای اجتماعی

وجود نیروهایی باتربیت جهادی درون یک جامعه آن جامعه را مقاوم، صبور، سختکوش و آماده در برابر حیله دشمنان قرار میدهد. چنین جوامعی هیچگاه ذلت سلطه اجانب را تاب نمیآورند و تنها امید و توکلشان به خداست.

1- آمادگی دائم در برابر دشمنان

2- عزت اسلام و جامعه اسلامی

3- دمیده شدن روح امید در جامعه

حضرت علی (ع) خطاب به عمر بن خطاب وقتی از کثرت نفرات دشمن گفت چنین فرمود: «و اما آنچه درباره کثرت عددشان گفتی، ما در زمان پیامبر با لشگر انبوه با کفار نمیجنگیدیم بلکه با نصرت و یاری خداوند وارد کارزار میشدیم.» (همان، خطبه 146)

4- مشمول رحمت و مغفرت الهی شدن

جامعه سختکوش و متوکل و در یککلام جامعه جهادی قطعاً مطابق وعده قرآن مورد رحمت و غفران الهی قرار خواهد گرفت:

«بیشک پروردگار تو برای کسانی که پس از آزمایش شدن (شکنجه توسط مشرکان) هجرت کردند، آنگاه جهاد نمودند و صبر پیشه کردند، قطعاً پروردگارت بعد از طی این مراحل برای آنان غفور و رحیم است.» (نحل، 110)

 
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر: