به‌روز شده در: ۲۰ آذر ۱۳۹۶ - ۱۱:۴۹
کد خبر: ۲۳۳۴۸
تاریخ انتشار: ۲۰ دی ۱۳۹۵ - ۱۱:۰۴
نگاهی به موانع تولید علم در حوزه و دانشگاه
اما در خصوص موانع تولید علم در حوزه ها موضوع کمی متفاوت است. از خصوصیات بارز حوزه های علمیه در طول تاریخ آشنایی کامل به شرایط زمانی و مکانی بوده است. علمای شیعه هیچ وقت در طول تاریخ درخشان حوزه‌های علمیه از زمان عقب نبودند و همیشه پاسدار حریم فقه شیعه بودند. اما برخلاف گذشته حوزه های علمیه بعد از شکل‌گیری نظام اسلامی آن طور که انتظار می‌رفته پاسخگوی به نیازها و مسائل مورد نیاز نبودند. این اشکالی است که حوزه دیروز نداشته اما حوزه امروز دارد. حوزه در گذشته از زمان جلوتر بود اما اکنون برعکس است.
حجت الاسلام دکتر جلال عراقی، کارشناس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی: یکی از نیازهای مهم جامعه علمی امروز نهضت نرم افزاری است. مقام معظم رهبری به عنوان سکان دار حرکت تکاملی در کشور موضوع نهضت نرم افزاری و تولید علم را با تکیه بر اهدافی مانند بازسازی تمدن اسلامی و ارتقای تولیدات علمی مطرح کردند. بعد از ایشان فرهیختگان حوزه و دانشگاه جنبه های مختلف آن را مورد بررسی قرار دادند.

التقاط و تحجر مانع نهضت نرم افزاری

اما موانعی فرا روی این نهضت وجود دارد. یک دسته موانعی است که بین حوزه و دانشگاه مشترک است و عبارت از افکار القتاطی و تحجر است. منظور از التقاط ناخالصی است. یکسری نظریاتی که رنگ و لعاب دینی دارد اما در حقیقت هیچ اثری از دین در آن دیده نمی شود. این افکار با توجیهاتی مانند جوان پسند کردن دین، مدرنیته کردن دین و ... وارد فضای علمی جامعه شدهاند و راه را بر ارائه ایدههای نوآورانه بستهاند.

تحجر هم یعنی به دانستههای خود اکتفا کنیم و آنها را غیر قابل خدشه به لحاظ علمی بدانیم. که این باعث میشود فرد دچار حالتی شود که دست به نوآوری و خلاقیت و بازنگری فضای ذهنی خود نزند و همچنین جرات و جسارت را به خود نمی دهد که اندیشه جدید و نظر جدید را مطرح کند.

نگرش انحصاری بر مفاهیم وارداتی

موانع غیر مشترک، خود دو دسته است. در دانشگاه نگرش انحصاری بر مفاهیم وارداتی و وجود روحیه ترجمه گرایی از جمله موانع به شمار می رود. در حوزههای علمیه اما عدم شناخت زمانه و عدم روح تطور علمی مطرح است.

مهمترین مانع و آسیب در تولید علم مطلق انگاشتن علوم وارداتی است. وقتی یک قشر فرهیخته و تاثیرگذار نگرش انحصاری در علوم وارداتی داشته باشند و برای رفع نیازها آن را کافی بدانند چه انگیزهای برای تولید علم داریم!؟ یکی از حربههای استعمار هم همین است که میخواهند الگوهای فرهنگی و سیاسی و ...خودشان را صادر کنند. و اگر بخواهیم عینا همان ها را دریافت کنیم انگیزهها از بین میرود.

روحیه ترجمه گرایی نیز ریشه تاریخی در ایران دارد و به زمان ورود علوم غربی و نحوه برخورد نخبگان با آن بر میگردد، شاید بگوییم که از 150 سال پیش این بلا بر سرما نازل شد. این روحیه نادرست است و بعد از انقلاب تا یک حدی این روحیه اصلاح شد. منشا این روحیه نیز ناشی از روحیه خودباختگی در برابر غرب و تمدن مادی آنها است. آنقدر خود باخته بودند که فکر میکردند علوم غربی مثل وحی منزل است و به خود اجازه بررسی و تحلیل آن را هم نمی دادند!

مقام معظم رهبری در یکی از دیدارها با اساتید دانشگاه سال 1382 فرمودند که گرفتار شدن به تفکر ترجمهای ننگی بزرگ برای کشور است و این را مصداق تهاجم فرهنگی و یک مصیبت بزرگ برای کشور میدانند، ولی بعد از انقلاب این مسائل رفع شده است. و ما شاهد ارتقاء پژوهش در عرصه مطالعات دینی و دین پژوهی بودیم. من معتقدم که دین پژوهی بعد از انقلاب دوران طلایی خود را طی کرده و با قبل از آن قابل مقایسه نیست.

عدم روح تطور علمی در حوزه ها

اما در خصوص موانع تولید علم در حوزه ها موضوع کمی متفاوت است. از خصوصیات بارز حوزه های علمیه در طول تاریخ آشنایی کامل به شرایط زمانی و مکانی بوده است. علمای شیعه هیچ وقت در طول تاریخ درخشان حوزههای علمیه از زمان عقب نبودند و همیشه پاسدار حریم فقه شیعه بودند. اما برخلاف گذشته حوزه های علمیه بعد از شکلگیری نظام اسلامی آن طور که انتظار میرفته پاسخگوی به نیازها و مسائل مورد نیاز نبودند. این اشکالی است که حوزه دیروز نداشته اما حوزه امروز دارد. حوزه در گذشته از زمان جلوتر بود اما اکنون برعکس است.

یکی دیگر از چالشهای پیشروی حوزههای علمیه در تولید علم عدم روح تطور علمی است یا به تعبیر دیگر فقدان روحیه نوآوری در حوزه که مانع پویایی و درخشش نظریهها میشود و سطوح مختلف حوزه از فضلای جوان تا سطوح عالی حوزه درگیر این بحث هستند. به تعبیر دیگر فقدان روحیه نوآوری در حوزههای علمیه مانع از پویایی و درخشش نظریهها و نظریهپردازی میگردد. پذیرفته نیست که بدون تلاش در جهت گسترش کیفی علوم و معرفت موجود، انتظار ارائه احکام زندگی در این عصر پیچیده را، از دریچه همین معرفتهای موجود داشته باشیم.

 
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر: