به‌روز شده در: ۲۶ آبان ۱۳۹۸ - ۱۸:۰۶
logo
تازه های سایت
کد خبر: ۱۸۱۶۷
تاریخ انتشار: ۰۲ آذر ۱۳۹۴ - ۱۰:۱۰
نگاهی به مدل جذب امیرالمومنین (ع)
پس از مرگ ابوبکر اسماء به ازدواج امیرمومنان (ع) درآمد و محمد سعادت تربیت از سوی پدر را نیز بدست آورد. رابطه او با حضرت علی (ع) به حدی رسید که محمد خود را فقط فرزند علی (ع) می دانست و حضرت نیز درباره اش فرمود: «هو ابني من ظهر ابي بكر؛ محمد فرزند من و از صلب و نسل ابوبكر است.» (3) و در تعبیر دیگری او را چنین خطاب نمود: «او مانند فرزندي براي من و برادري براي فرزندان من و فرزندان برادرم (جعفر) بود.» (4) او در دامان علی بن ابیطالب به گونه ای تربیت یافت که درباره اش گفته اند: «كان من نساك قريش... یعني او از پارسايان قريش بود و بسيار عبادت مي كرد. او به حدی از بصیرت و معرفت رسید که آشکارا به مخالفت با سیره پدرش ابوبکر می پرداخت و اوج حق طلبی او را در جنگ جمل می توان مشاهده نمود که در برابر خواهر خود ایستاد و ذره ای در حمایت مولایش علی بن ابیطالب سستی نکرد. زراره نیز از امام باقر (ع) چنین نقل می کند که محمد بن ابی بکر با علی بن ابیطالب (ع) بر بیزراری از پدرش دست بیعت داد. (5)
علی تبریزی- یکی از ماجراهای بسیار شنیدنی در دوران حیات امیرمومنان علی (ع) که از چند جهت درس های فراوانی خواهد داشت داستان زندگی محمد بن ابی بکر است. بررسی اتفاقات دوران زندگی محمد بن ابی بکر و چرخش او به سمت حضرت علی (ع) و رسیدن به جایگاه ویژه اخلاقی و درک بالای سیاسی همگی نشان از اثر فوق العاده تربیت و چربش آن بر ژن و نسبت های خانوادگی دارد. از طرفی انتخاب او به فرمانداری مصر نشان می دهد چقدر جوانگرایی و شایسته سالاری در سیستم مدیریتی حضرت علی (ع) اهمیت داشته است.

نقش ویژه تربیت مادری

در آخرین روزهای دهه اول هجری قمری اسماء بنت عمیس در رؤیا همسرش ابوبکر ابن ابی قحافه را دید که لباس سفید بر تن دارد و ریش هایش را حنا بسته است. پیامبر (ص) در تعبیر این رؤیا فرمود که اسماء از همسرش پسری به دنیا خواهد آورد که خدا او را موی دماغ کفار و منافقین قرار می دهد و نام او را محمد بگذارید. پیش بینی حضرت نیز دقیقا به حقیقت پیوست. (1) مادرش زنی عفیف و دوستدار اهل بیت بود. همسر اول او جعفر طیار در جنگ موته شهید شد. اسماء با وجودی که زنان مجلله عصر خود بود ولی با میل خویش به خدمتگذاری حضرت صدیقه طاهره (س) مشغول شد. او فرزندش را چنان تربیت نمود که از یاران طراز اول و برگزیده حضرت علی (ع) گشت. این بانوی مکرمه حتی در ماجرای فدک بر خلاف نظر شوهرش موضعگیری نمود و گفت که شما حق صاحب حق را به او
نمی دهید و ظالمید. (2)

فرزند علی (ع) از صلب ابوبکر!

پس از مرگ ابوبکر اسماء به ازدواج امیرمومنان (ع) درآمد و محمد سعادت تربیت از سوی پدر را نیز بدست آورد. رابطه او با حضرت علی (ع) به حدی رسید که محمد خود را فقط فرزند علی (ع) می دانست و حضرت نیز درباره اش فرمود: «هو ابني من ظهر ابي بكر؛ محمد فرزند من و از صلب و نسل ابوبكر است.» (3) و در تعبیر دیگری او را چنین خطاب نمود: «او مانند فرزندي براي من و برادري براي فرزندان من و فرزندان برادرم (جعفر) بود.» (4) او در دامان علی بن ابیطالب به گونه ای تربیت یافت که درباره اش گفته اند: «كان من نساك قريش... یعني او از پارسايان قريش بود و بسيار عبادت مي كرد. او به حدی از بصیرت و معرفت رسید که آشکارا به مخالفت با سیره پدرش ابوبکر می پرداخت و اوج حق طلبی او را در جنگ جمل می توان مشاهده نمود که در برابر خواهر خود ایستاد و ذره ای در حمایت مولایش علی بن ابیطالب سستی نکرد. زراره نیز از امام باقر (ع) چنین نقل می کند که محمد بن ابی بکر با علی بن ابیطالب (ع) بر بیزراری از پدرش دست بیعت داد. (5)

از ویژگی های دیگر او اهتمام ویژه به امر به معروف و نهی از منکر بود تا جایی که امام صادق(ع) فرمودند: «عمارياسر و محمد بن ابي بكر هيچ گاه راضي نمي شدند كه با اوامر و نواهي خداوند بلندمرتبه مخالفت شود.» (6)

عثمان در دوران خلافتش درست (برعکس امیرمومنان که به شایسته سالاری اعتقاد داشت) تمام مناصب کلیدی را به اقوام و نزدیکانش سپرد و اعمال ناشایست آنها موجبات رنجش اصحاب پیامبر را فراهم آورد. در يك كلام، سياست عثمان در كشورداري از سنت پيامبر (ص) فاصله زیادی داشت و حتی برخلاف شيوه دو خليفه سابق خود بود. او پسرعمویش عبدالله بن سعد بن ابی سرح را حاکم مصر کرد. این فرد کسی بود که پیامبر (ص) خونش را مباح شمرده بود! حکومت مستبدانه او مصریان را به ستوه آورد و حتی افرادی همچون محمد بن ابی بکر را که به آن دیار رفته بود زندانی نمود. همین ماجراها و بی توجهی عثمان به شکایات بزرگان از صحابه عده ای را برای عزل او مصمم نمود.

برخورد سرد با خواهرش

محمد بن ابی بکر در جنگ جمل جزء فرماندهان پیاده نظام حضرت علی (ع) بود. وقتی شتر عایشه پی شد حضرت به محمد فرمود نزد خواهرت برو زیرا کسی جز تو نباید به هودج او نزدیک شود. وقتی محمد دستش را برای کمک به داخل هودج برد خواهرش با ترس گفت مادرت به عزایت بنشیند، کیستی؟ محمد گفت: «اَنَا أبغضُ اَهَلَكِ اِلَيك؛ من مبغوض ترين افراد خانواده ات در نزد تو هستم.» عايشه گفت: هان، تو فرزند آن خثعمي (مقصود اسماء بنت عمیس) هستي؟ گفت: آري، ولي او كمتر از مادر تو نبود! عايشه گفت: صحيح است، او زن شريفي بود. بگذریم خدای را شکر که سلامتی. محمد گفت: تو خواهان سلامتی من نبودی بنگر که با خود چه کردی... (7)

نقش مهم تربیت

وقتی محمد ابن ابی بکر در مصر به شهادت رسید امیرالمومنین (ع) بسیار اندوهگین شد و وقتی علت ناراحتی حضرت را پرسیدند فرمود: «او دست پرورده من بود، برادر پسرانم بود، من پدر او بودم و او را آماده كردم كه برايم پسري باشد...» (8) این کلام حضرت نشانگر نقش مهم تربیت در جوانان و نوجوانان است. زیرا با این بیان به اطرافیان فهماندند که تعجب نکنید چرا برای فرزند ابوبکر اینقدر ناراحتم زیرا من برای تربیت او زحمت زیادی کشیده بودم و او بیشتر از اینکه فرزند پدرش باشد دست پرورده علی (ع) بود. امام صادق (ع) نیز در خصوص فضایلش مي فرمايد: «روزي محمد بن ابي بكر به اميرالمؤمنين (ع) عرض كرد: دستت را بده تا با تو بيعت كنم و سپس با آن حضرت بيعت كرد و گفت: «أشْهَدُ أنَّكَ إمامٌ مُفترِضٌ طاعَتُكَ و إِنَّ ابي في النّار؛ گواهي مي دهم كه تو امامي هستي كه اطاعتت واجب است و پدر من در آتش است.» جالب اینکه امام صادق(ع) نیز اضافه مي كنند که نجابت محمد از جانب مادرش اسماء دختر عميس بود نه پدرش. (9) یعنی تربیت مادری بر ژن پدری او غلبه کرده و کاملا تغییر یافته است.

اشعار پر شور و تند

شاید اشعار زیر از محمد بن ابى بكر بهترین گواه چگونگی تفکر انقلابی اش باشد:

يا ابانا قد وجدنا ما صلح‏/خاب من انت ابوه و افتضح‏

انما اخرجنى منك الذى‏/اخرج الدر من الماء الملح‏...

- اى پدر آنچه راه صلاح و درستى بود ما (در نتيجه پيروى از على (ع)) پيدا كرديم. زيانكار و رسواست كسى كه پدرش تو باشى.

- مرا از صلب تو بيرون آورد آن (خدائى) كه مرواريد را از آب شور (دريا) بيرون آورد.

- آيا تو (به اين زودى) عهد خلافت را كه پيغمبر مبعوث در غدير خم (درباره على (ع)) فرمود و شرح داد فراموش كردى؟

- آيا در آن روز پيغمبر احمد مختار درباره تو وصيت كرد يا در مورد آنكه درهاى خيبر را گشود؟...

- اى اولاد فاطمه شمایيد پناهگاه من و بوسيله ولايت شما در محشر ميزان اعمال نيك من سنگينى خواهد كرد. (10)

* پی نوشت ها در دفتر نشریه موجود می باشد.

برچسب ها: امیرالمومنین
 
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر: